شبکه تاریخ

اما با همه این احوال شهادت نمی­تواند یک ارزش تلقی گردد. ارزشها و حتی روشهای تصمیم­گیری همه از راه اجتماع به افراد آموزش داده می­شوند. کسی که به اصطلاح آگاهانه و آزادانه "شهادت" را انتخاب می­کند در واقع عاملهای جبر را درونی کرده است؛ به جای اینکه درگیر یک نزاع در جهان خارج شده و از حریفش شکست بخورد یا توسط او فریفته شود در یک نزاع درونی از حریفش شکست می­خورد یا فریفته او می­گردد. البته در این صورت بازهم حریفش او را به لقب "شهید" مفتخر می­گرداند.